Desinfecteren, Ontsmetten En Steriliseren – Uitleg & Producten
Desinfecteren, ontsmetten en steriliseren: wat is het verschil?
In de zorg – maar ook daarbuiten – worden de termen desinfecteren, ontsmetten en steriliseren vaak door elkaar gebruikt. Toch betekenen ze niet hetzelfde. In dit artikel leggen we helder uit wat de verschillen zijn, wanneer je welke methode toepast én welke producten daarbij passen. Zo weet je zeker dat je veilig, effectief en volgens de richtlijnen werkt.
Wat is desinfecteren?
Onder antisepsis en desinfectie verstaan we het verminderen of doden van ziekteverwekkers (zoals bacteriën en virussen) op materialen, oppervlakken of levend weefsel met behulp van een desinfectans of antisepticum.
Desinfecteren gaat dus verder dan schoonmaken. Bij schoonmaken verwijder je zichtbaar vuil. Bij desinfecteren richt je je op micro-organismen die je niet met het blote oog ziet. Dat maakt het gebruik van het juiste middel én de juiste werkwijze essentieel.
Drie vormen van desinfecteren
We onderscheiden in de praktijk drie belangrijke categorieën:
Handdesinfectie – om overdracht van micro-organismen te voorkomen
Oppervlaktedesinfectie – voor werkbladen, bedden en contactpunten
Instrumentendesinfectie – voor medische en verzorgende hulpmiddelen
Elke categorie vraagt om een andere aanpak en andere producten.
Reinigen of toch desinfecteren?
Het lijkt logisch om altijd te desinfecteren, maar dat is niet juist. De richtlijnen adviseren om niet preventief te desinfecteren. Reinigen is in veel gevallen voldoende en zelfs beter.
Belangrijke redenen om te kiezen voor reinigen in plaats van desinfecteren:
Schaarste voorkomen: desinfectiemiddelen moeten beschikbaar blijven wanneer ze écht nodig zijn
Geen schijnveiligheid: een desinfectans heeft een minimale inwerktijd nodig (meestal 1 minuut, chloor zelfs 5 minuten)
Resistentie voorkomen: onnodig gebruik kan leiden tot minder gevoelige bacteriën
Eerst goed reinigen, pas daarna – indien nodig – desinfecteren. Dat is de juiste volgorde.
Oppervlaktes desinfecteren in de zorg
Volgens de richtlijnen van het RIVM gelden de volgende uitgangspunten:
Kleine oppervlakken (tot 0,5 m²): gebruik een middel met 70% alcohol
Grotere oppervlakken: gebruik een chlooroplossing
Geschikte producten hiervoor zijn onder andere:
Alcoholdoekjes (zoals Romed alcoholdoekjes)
Desinfectiedoekjes van CMT, Paul Hartmann of Schülke & Mayr
Chlooroplossingen voor grotere oppervlakken
Instrumenten desinfecteren en steriliseren
(Medische) instrumenten moeten zorgvuldig worden gereinigd en gedesinfecteerd. Sommige instrumenten – bijvoorbeeld bij chirurgie of tandheelkunde – moeten zelfs gesteriliseerd worden.
Bij instrumentendesinfectie is het belangrijk dat het alcoholpercentage effectief is, maar het materiaal niet aantast. Daarom worden vaak speciale producten gebruikt zoals Romed alcoholdoekjes (alcohol preps). Deze zijn pluisvrij, per stuk verpakt en veilig voor veel instrumenten.
Werkwijze bij desinfecteren van instrumenten en oppervlakken
Trek wegwerphandschoenen aan
Verwijder zichtbaar vuil met papier of wegwerphanddoek
Handschoenen uit, nieuwe aantrekken
Reinig met allesreiniger
Desinfecteer met alcohol of chloor volgens de juiste inwerktijd
Instrumenten kunnen vervolgens – indien nodig – worden ondergedompeld in een chlooroplossing.
Wat is steriliseren?
Steriliseren is een stap verder dan desinfecteren. Hierbij worden instrumenten blootgesteld aan hoge temperaturen (60–100 °C of hoger), waardoor alle micro-organismen worden gedood. Deze methode wordt vooral toegepast in ziekenhuizen en klinieken.
Ontsmetten van de huid
Voor huiddesinfectie worden antiseptica gebruikt zoals:
Ethylalcohol (70%)
Isopropanol (70%)
Chloorhexidine
Jodoforen (zoals Iso-Betadine)
Waterstofperoxide
Alcoholen werken binnen 15 seconden bacteriedodend, mits de juiste concentratie wordt gebruikt. Sterker of zwakker vermindert de effectiviteit.
Lees hierover ook meer op de pagina wondverzorging.
Handdesinfectie: de belangrijkste maatregel
Handdesinfectie is dé belangrijkste manier om besmetting te voorkomen. De juiste volgorde:
Handen wassen met water en vloeibare zeep
Drogen met een papieren handdoek
Inwrijven met handalcohol bijvoorbeeld Sterillium.
Aan de lucht laten drogen
Let op: goede handalcohol bevat een terugvetter om uitdroging van de huid te voorkomen.
Germstar: professionele handhygiëne
Germstar ontwikkelt handalcohol met verzorgende werking en touchless dispensers die voldoen aan alle normen van GGD en wetgeving. De producten zijn geschikt voor:
Gezondheidszorg
Schoonheids- en tattoobranche
Horeca
Werkplekken en openbare ruimtes
Dankzij instelbare dosering gebruik je nooit te veel handdesinfectans.
Lees ook onze pagina over handhygiëne voor meer verdieping.